ЦАВ ЦАГААН ХОЁР САРНАЙ
СЭТГҮҮЛИЙН ХУУДСАН ДАХЬ ДҮР ДУРСГАЛААРАА ХҮМҮҮС БАСХҮҮ  ИЙН ӨӨР ӨӨРИЙНХӨӨРӨӨ ХОРВОО ЕРТӨНЦДӨӨ ЯЛГУУН СӨН ЮҮГЭЭ ТҮШИЛЦСЭЭР ... ТҮШИЛЦСЭЭР ...ТҮШИЛЦСЭЭР ...
                                                                                                      






































Хэн нэг нь бялхам гайхалтай  урам бас эрч хүч дүүрэн мөрөөдөлтэй мөн зөв завтай байх. Энэ бүхний төлөө хэн нэг нь маш их цаг зав, хүч хөрөнгө гаргаж магадгүй дээ.Харин эцэст нь энэ бүхэн цэвэр орчин аз жаргал байх .Энэ бүхнийг дэмжих санаа сүегэр ишлэл энэхэн төдий бус байх асан ач холбогдол асар асар өчүүхэн юм шиг агу...

Нэр төр. Нэр төр хөөцөлдөх хэн бүхэн нэг л дургүй.Тэгтэл нэр төр огт үгүй амьдрах бас л тийм. Санаханаа хэн бүхэн бүгдээрээ өөртөө хорвоод нандин нэг тийм ер бус нэр төртэй байнам.Амьдарнам.Гоё.




                                                                                Даваа



Миний эртээ өөд болсон  хан тэнгэр аавын минь нэр .Санаа сэтгэлд үүрд хадаатай .Даваа. Нөгөө талаар магадгүй маш хэцүү ямар нэгэн 

                                                                              


миний эцгийн алдар нэрийн нэр үгтэй адилхан дуудагддаг .Манай өнөө үеийн амьдралд ямар нэгэн давхаргаас нийгмийн...

Од. Гариг. Устай. Нийлэмж аглаг хангал сэтгэгдэл бялхам .Тэр нарны гариг.Чив чимээгүй. Гариг.Алган дээр тань багтсан .Тийм л гариг.

Нарт хорвоод намайг төрүүлсэн ижий.Нар.Миний ээж.Маш их хэрсүү хүн."Ажил хөдөлмөр хүнийг хүмүүжүүлдэг юмаа." Миний ээжийн алтан үг.Гэхдээ над хандан өгүүлсэн энэ амьдарлын эхний биш гэвчиг миний хувьд эхний бөгөөд сүүлчийн алтан сургааль.Миний ээжийн энэхүү өгүүлсэн чанд үгс.Хатуу.Болд шиг хатаагдсан сэтгэл шингэсэн үгс.Охин хүүхдэд хатуутсан ч миний хувьд үгүй.Тийм үг юмаа.Би  ээжийгээ нарт хорвоогийн чанд хатуу сургаалиас нь танилаа.Чингэж.Надтай адил хэн нэгний бичсэн нэгэн шүлэг сэтгэлд буунам.Ээжийнхээ баяр хөөртэй үргэлж инээ инээмсэглэж явсан залуу халуун насных нь дүр шингэсэн өгүүлэмж...

     Асуух хө."Хө". Ай хө.Хө.Чив чимээгүй.Нам гүм.Ажин түжин.Гагц эрхэмсэг "хатагтай" хэн нэгэн "дежур" эмэгтэйн алчуураар шалаа зүлгэх чимээ л сонсогдоно. Тэгтэл саахи эмэгтэй өөрөөө  өнөөх анир чимээгүйг эвдэх шиг  "хүүш ээ" хэмэээн дээш шатны зүг ширтэн чанга дуугарах.Чингэээд өгүүлэх нь "Наана чинь юу болоод байнаа." хэмээн хэсэг чимээ чагнан азнах аядан тэгсгээд шалаа зүлгэх.Хэсэг азнаад өөрийнхөө анир чимээгүй агь анхилуухан үгээр илэрхийлж үл болом түрүүний гайхалтай анир чимээгүй энэхэн орчиноо эвдэх саахи "хатагтай" дахин гэхдээ энэ удаа "Хөөе ээ" хэмээв. Мөн азнаад бас л чингэх.Гэтэл...

Олон. Олон.Олон санаа чи ирж буцаж хүмүүст хүрэгтүн.Гагц цэвэр орчин. Гариг дээр алхах бага насны хүүхэд залуус тэдний дэргэд эцэг өвгөдийн үзэл санаа амар амгалан хийгээд та бид  энэ бүхэн зөвхөн хоггүй амар амгалан.

Удаан удаан хүн
Алив бүхнiйг бодож тунгаадаг бол тэр зүгээр л байгаагаар нь байлгагч

Удаан удаан хүн

Анд минь ээ
Чулуу чи миний гэр
Чулуу миний инж
Чулуу хэн нэгний хувьд миний сэтгэл
Чулуу чулуу чи хүн хөшөө
Чулуу чулуу урлан
Чулуу чулуу чи зам
Чулуу ёл хад байгаль
Чулуу чулуу чулуу уламжлал
Чулуу чулуу элгэн манайхан
Чулуу чулуу эрдэнэ чулуу
Өнгийн сайхнаар  хайлавч бутрахгүй  чулуу
Өөр хаана ч байгүй хад шиг уул мэт чи  чулуу
Анд минь
Аваад шидчихэж дийлдэхээ нь  үгүй чулуугаа
Аа  лавтайхан  өдий төдий  тодотгонэ
Аз жаргал соёрхоо ч юм уу
...

Яагаад .Бас дахиад яагаад. Тэр ингэж бичиж бодож хэн нэгнийг юунд  эсэргүүцнэ вэ.Юуны төлөө.Магад тэр ямар нэг эх хүнийэрх чөлөө гэх  хүнийхээ эрхийг хамгаалах магадгүй тэр  .Тэр яг ингэж  биш ч гэсэн чин үнэн дотор сэтгэлийн  үгс бичих хүсэл аль хэдийнээс эхлэн бий болж дотор сэтгэлээ зовоожээ.Хэн нэг нь эдийн засгийн чадамжгүйгээсээ болж бусдын нүдэнд хог шаар мэт үзэгдэн гудамд лааз ширтэн гуниг тээсэн нүдээрээ үр хүүхэдтэйгээ хамт яваа бүхий л насны эхчүүдийг харан дотроо орь дуу тавин уйлж яваа эмэгтэй.  Өөртэйгээ адилхан олон эмэгтэй байдаг тэднийг  одоо тэр таньдаг болсон ажээ.  Ар  гэр...

Аз жаргалыг тэмцэж олдог гэдэг бол өөрт байгаа аз жаргалаа бас мэдэж байх бусдын аз жаргалыг мэдэх, мэдсэн бол бялхам амьдрал буцалж байгааг ухааран амьдралд чи хайртай байсан бас их хайртай байх хэн нэгний тухайд энэ тун сайхан инээмсэглэл юм шүү. Энэ бас тэмцэл мөн .Харин эрхэм та юу гэж бодож байна вэ? 


                                                             

                                                                                                  ӨВЧ БҮРНЭЭ ТӨГС ИДЭР ЖАВХАА

Дуу санаа уулаа тээсэн шиг
Дүүдэй дуугүй бүдэрсэн гэвч
Дурсгалд тэр дуутай зогссон гээд
Дархан чулуу юугаа үзэ...

Хэн нэг нь бичихээр шийдсэн боловч хэрхэн юуны тухай юуны төлөө гэвч хэмээн учираа олохгүй байгаа эрхэм таньд магадгүй хэлэх үг бий .Юуны өмнө амьдарлын дундах давамгай инергийг дагаж бус дарагдан байгаа чин үнэн тийм уянгын дууг мэдэх гэж хүссэн бүхэнд бас өөртөө зориулан ганцхан зохиол бичих хэрэгтэй.Тоо хэмжээ хийгээд төрөл жанр алин ялгаа онцлог чанар нь өнгийн олон цэцэг мэт гэвч угтаа нэг л зохиол үе үеийн хүмүүс бичсээр зохиосоор ирсэн юм билээ шүү .Тэд амьдарлын гадна хаягдаа мэт орхигдох ёсгүй бүхний төлөө буухиалан  амьдрал  жаргалын дотрох л давамгай инерги хүмүүсээр дамжигдан хэрхэ...

Энх.Энхжин.Энэ бүхэн яагаад нууц юм шиг байдаг шигээ мөн нууц юм шиг итгэгдэнэ вэ. Түүний тухай ийн бодоход хүртэл тэр энх сайхан бүхэн чин үнэн хэмээх бүхний гадаад өнгө бүхний голд чимээгүйхэн нуугдчихсан байх.Энх.Энх санаа.Энэ амьдралд ирээд нойрсож буй бяцхан хүүхдийн өлгийд хүүгийн гэх бүхний нандинхан эхийн сүүний үнэр анхилам дулаахан хайр шиг энхрийлэл шингэсэн сэтгэлийн  амар амагалан .Магад энэ бүхэн  ,тоосыг нь дахин дахин арчин илбэн ширтэх хамгийн сайхан дурсамж дүүрэн хэн нэгний хайрын түүхт зураг, хатгамал зээг оршоосон гол мөрөн мэт газар дэлхийн  мэлмэрэл сонсох анир.Энхрий са...

Залуу нас.Сайхан.Ажил хөдөлмөр эрхлэн ,  зөн совинт сэтгэлээ  хүсэл мөрөөдлөөр жигүүрлэн  нисгээд буух газраа эрэлхийлсэн залуу нас.Давтагдашгүй.Мөн үнэн түүнд багтдаг ч.Мэдлэгээр тэр дутаж гуцаж бас ядардаг.Бусдад тэр хэн болохынхоо өмнө алхаж ба зогсож байгаа хүн хэмээх өндөрлөг давцангийн өмнөх сэтгэл.Тэр бол залуу нас юмаа.Зөв .Гүнээ хүндэтгэлт эрхэм  та өөрөө цааш нь үргэлжлүүлэн бодоорой.Шалбааг шиг уснаас уулцсан анд залуу нас биш гэжүү.Аршаан шиг сөн харин түшилцсэн андыг минь хайрлах тийм оломгүй амьдарлын далайд живихгүй хүмүүн танаа. Би энэхэн мэдрэмжээр тал гишгэсэн зуун нас бөхийх...

               ЗҮЙЛИЙН ТУХАЙ УУХАЙ
Зүйл зүйл дотор нь уухай
Давшгүй хүчир буй ахул
Давтагдаш үгүй төгс аль нь
Зүгээр сэтгэмжит сэтгэл сэтгэл уухай
Далай мөн чанар уухай
Дайчин хөг нь уухай
Зүйл зүйл ахуй уухай
Дуу санаа уул бодол ай даа
Дуун гарал төгөлдөр сэтгэхүй уухай

              МОНГОЛ УУХАЙ ХУРАЙ

Зургын тухай бодол төдий гэвч
Зузаан өгүүлэмж хатан сэтгэлд
Монгол уухай хурай хуроай
Цоо шинэ
Цэвэр зураас
Цэг нэмэн
Шав тавин
Бурхад хүртэл зугтах агшинд
Бядагч нэгэн гомдохооргүй л
Бушуу зам дээр гэвчиг сарвайх
Бурхан хүмүүний нөхөрлөл илгээнэм

             БИО ЦАГЫН ДУНДАХ ХАВТАЙ САЛХИ СОНСООЧ

Замхараач хай...

Авгайлан дуудаж буй  "баавай" болон "вандгай" нар хэн байв.Орчин цагт өсвөрийн насны хүүхэд залуус ын дунд мартагдаж байгаа монгол үгсийн нэг.Вандгай гэдэг бол барилддаг цаашилбал найранд дуутай,наадамд даваатай олны дунд нэртэй омог бардам халхын сайн хар хүнийг вандгай хэмээн хотол олон нутаг усныхан нь авгайлан дуудаж иржээ.Одоо бол "ах " хэмээн авгайлах ганцхан үг орчин цагын монгол хэл соёлноо зүтгэж байх шивээ. Энэхүү нийтлэлээ цааш үргэлжлүүлэн бичих болноо.Түр завсарлав.5 сарын 24....

Хогийг ил задгай хаяхгүй хэвших хүсэл хэн бүхэнд бий.Харин хэрхэн эхэлж хаанаас анхлан хэрэгжүүлэх юм бэ.
  Амрагчид.Инээдтэй хөөртэй.Дулаахан.Дурсамж дүүрэн амралтны газар.Өссөн нутаг орны минь үзэсгэлэн төгс байгаль.Энгийн өнгийн бас их гайхалтай цэцэгс. гайхалтай цэцэгс.Таних танихгүй холын аянчныг харуулдаа  өнөөдрийн бас нэгэн бие "хүмүүс"  нэгэн төрөл "амрагчид".Тэр тусам зөвхөн хамгийн хөөрхий хүмүүс.Эгээ л шоовдорлогдсон мэт тэр хүмүүс бол хэн байгаа хэмээн боддог гээ.Тэд бол нинжа нар биш.Бас бүгд голдуу хууль эрх зүй болон хүний эрх, хөдөлмөр амгааллын хууль эрх хөдөлмөрийн хуульийн м...

Монгол хэмээх нэгэн гал голомт хүмүүний амьдралын хүрээнд эзлэх эвсэг өгүүлэмжинд хэн байсан юм бэ.Хэн байгаа вэ?.Хэн байх юм бэ.Та бид энэ эрхэм нэгдлийг амьдралынхаа бүхий л бүтээлч үйл хөдлөл сэтгэл зүрхээрээ босгодог бол.
                                                               
                                                       Маш хичээнгүй отгон жаяг соёрхолын өмнө
                                                        Магад онцлох горим
                                                         Адармаа үзэхүй шүүдэр
                                                         Анги ял...

Эмэгтэй.Бүсгүй.Гэрт орж эм болж  бүл нэмэх бүтэн заяа нд залбиранхан аж төрсөн ган ивий зам. Оршихуйн үнэн шингээсэн байр суурийн төлөө зөн совингоор тэмцэлдэн оршихуйн үнэнг  шингээсэн гоо сайхан титэм олохоор эрэлхийлэгчид  тэдний нэг хэсэг нь түүний төлөө улсууд л хэмээн нуугдаж хүчирхээргүй гал усны харшилдаан юунд орооцолдож ялаа чүгүй ялагдаа ч үгүй гагц харин нэг их хоосон байсан ч гэсэн шунал  үгүй зүгээр л "би " сувдан хэтэвчиндээ амьдарсан нэгэн болчихсон байдаг замилангийн занд гэрэвшиж ханддаг .   
 Эрхэм уншигч зочин та бүхэндээ хөдөлмөр бүтээлийн аз, амжилт зол жаргал болон амьдралд тань хүрэхийн өлзийтэй ерөөл дээш дээш өргөн дэвшүүлье.  
                                                                                                  ДАРАА БИШ ОДОО ЧИ ДУРСАХ ЮМ

Хүүхэд насандаа...

Тухайн улс тухайн гариг л мөхөх бөлгөө.Түүнээс ертөнц хэзээ ч сөнөхгүй."Хэлбэрээ алдсан чиг галбираа өөрчлөн ургах мод үхэхгүй шүү дээ." Үүнтэй ижил дээ.                                                       ЧОНОН СҮЛД БЯЛХАМ ОРШИХУЙ

у
 Манайхтай харгалдан  харгалдан гэвч хөрш зэргэлдээ хийгээд манай нутагт бууж суун оршин тогтнож байсан угсаатнууд.Ус цас мэт нэг хэлээр ярихдаа хүрээгүй хирнээ яс цус нь нэг үгээр шүргэсэн учир дайсаар холдоо нүүсэн овог аймагууд .Эдүгээ эрдэмтэн мэргэдийн болоод монгол угсаатны үр хойч бидний дуусаагүй асуулт цэглээгүй маргаан.
  Амьд үлдэхийн тулд биш амьдрахын тулд тэмцсэн ард түмний минь нэг  "маш"  нууц  монгол ухааны шалгарал мэт мөрийг тамгалах босоо хийморь чонон сүлд хүн төрлөхтний нэгэн их  хийморь болон оюун билгийнх нь хойморт нь "Чонон сүлд" номоо...

Амьд байхын төлөө биш амьдрахын төлөө явсан монгол босоо заяандаа мөргөмү.Би гадагш явахаар болбол монголдоо, өөртөө, удам судартаа энэ амьдралд ямар нэг чанартай зүйл хийж ба хийх эхлэл ядаж тавиад бүр чадахгүй бол ядахнаа сайтар үглэж зөвхөн зурахгүй хөдөлмөрлөх бодолтой .Тэгээд бас дараа нь бичсээр л явах байхаа.. Тэр маань хир бүтэлтэйм зөв байх санаа нь тийм ийм хэмээн шүүх дүгнэх хүсэлгүй тул ингээд орхиё.